17-03-07

liberalisering... het zweeds model...

zweedse postDe postmarkt in Zweden is al sinds 1993 volledig geliberaliseerd, en heeft een groot aantal eigenaardigheden. Het is een zeer dun bevolkt land (8,9 miljoen inwoners op een oppervlakte van 449.962 m2), dat bovendien heel wat eilandjes tot zijn grondgebied mag rekenen. De Zweden (en vooral de bedrijven dan) zijn wel erg bedreven gebruikers van postdiensten, elk gezin zendt/ontvangt er 622 brieven per jaar.
 
De postmarkt is na de liberalisering grotendeels stabiel gebleven à rato van 3,3 miljard behandelde postitems per jaar tussen 1993 en 2003. De afgelopen jaren kende de postmarkt een kleine daling van ongeveer 1,5 procent per jaar (minder dan wat bvb De Post in ons land voorziet in haar businessmodel, namelijk een gestage jaarlijkse daling van ongeveer 3 procent per jaar).
Volgens cijfers Post & Telestyrelsen (de Zweedse marktregulator) is de Zweedse markt in toenemende mate een eenrichtingsmarkt geworden, die vooral draait op brieven van bedrijven naar andere bedrijven, en naar particulieren. 95,8 procent van de brieven die in 2003 verzonden werden, waren afkomstig van bedrijven, amper 4,2 procent werd verzonden door gezinnen.
De grootste postoperator in Zweden is nog steeds Posten AB, het Zweedse nationale postbedrijf. Er werken ongeveer 33.000 mensen en de omzet bedraagt ongeveer 25 miljard SEK (2,7 miljard euro). 53 procent van die inkomsten komen uit administratieve post, meestal van overheden en bedrijven naar de burgers (rekeningen etc.), 14 procent komt uit direct mail, 28 procent uit logistieke activiteiten als pakjesdiensten en express. 5 procent van de inkomsten komt uit basisdienstverlening voor betalingsverkeer (Svensk Kassaservice), een opdracht waarvoor de Zweedse overheid Posten AB heeft aangeduid als universele dienstverlener en waarvoor het telkens vergoed wordt door de staat.
Sinds de liberalisering heeft Posten er eigenlijk nog niet veel echte concurrenten bij gekregen. De Zweedse ex-monopolist had in 2003 nog steeds een marktaandeel van 92,9 procent. De enige speler van belang is CityMail, die in 2003 216 miljoen poststukken behandelde, zijnde 6,6 procent marktaandeel, met 1.100 werknemers, en actief op ongeveer 40 procent van het Zweedse grondgebied. Het is een bedrijf dat zich vooral op de einddistributie van poststukken concentreert en daar innovatieve diensten probeert aan te bieden. Zo werkt CityMail niet alleen op snelheid en kosten van levering van de poststukken, maar ook op het tijdstip van afleveren. Als een bedrijf een brief verstuurd heeft, kan het bijvoorbeeld vragen dat het het antwoord op die brief op een bepaalde dag aankrijgt, om daarop dan de activiteiten af te stemmen. Verder is het bedrijf ook erg actief in innovatieve direct mailingdiensten. Zo is er een service die toelaat om ongeadresseerde poststukken toe te sturen naar klanten die geselecteerd zijn op specifieke kenmerken in bepaalde gebieden (bvb. alleenstaande huisvrouwen in het noorden van Stockholm).
Naast Posten AB en CityMail zijn er nog ongeveer 30 andere postoperatoren actief die alles samen ongeveer 17 miljoen poststukken bedeelden, ongeveer 0,5 procent van de markt. Heel wat kleine postbedrijfjes zijn kleine kmo's, die vaak maar met een paar personeelsleden de postbedeling in één stad, eiland of regio verzorgen, zoals Mail Company (Visby Mail) op het eilandje Visby, dat een aantal lokale bedrijven bedient. Dat geeft het effect dat die kleine postbedrijfjes ook eigen postbussen en postzegels hebben. Zweden is dan ook een paradijs voor filatelisten, en bovendien hebben postoperatoren er door de geografische omstandigheden in nieuwe diensten geïnvesteerd, zoals het verzenden van een brief via e-mail, waarna die in een centrum vlak bij bestemming afgeprint en bezorgd wordt.
De prijzen voor individuele poststukken zijn sinds de liberalisering met 30 tot 50 procent gestegen in Zweden (waarbij meteen moet gezegd worden dat de lonen met 25 procent stegen, dus de reële prijsstijgingen zijn minder erg geweest, al zijn ze wel boven inflatie), terwijl de prijzen voor bulk mail fors naar beneden gingen. In Zweden is er een grote substitutie van het klassieke postverkeer naar elektronische communicatie.
Dat de posttarieven er op korte tijd erg gestegen zijn, is meteen ook de grootste kritiek op de liberalisering in Zweden. Volgens Posten AB zijn de tarieven nu echter veel beter afgestemd op de kosten die het bedrijf maakt (met o.m. een eigen luchtvaartmaatschappij om erg ver van elkaar gelegen gebieden met elkaar te verbinden, een eigen vloot vrachtwagens,...). Vooral de tarieven voor individuele mail zijn gestegen, die voor bulkmail zijn door de liberalisering in sommige gevallen met vele tientallen procenten gedaald.
Andere kritiek is het massale verlies aan werkgelegenheid in de sector. Posten AB telde in de jaren tachtig nog 55.000 personeelsleden, nu zoals gezegd nog maar 33.000. Het grote verlies aan banen is er duidelijk niet gecompenseerd door nieuwe banen bij de nieuwe operatoren.
De universele dienstverlening is in Zweden toegewezen aan Posten AB, maar andere spelers hebben er wel toegang tot het netwerk van postbussen en gebruiken hetzelfde postcodesysteem, en ze betalen voor het gebruik van die infrastructuur een klein bedrag dat gebaseerd is op transparant gedeclareerde kosten. Dat alles is streng geregeld in de postwet, maar er zijn in het begin van de liberalisering wel zware praktische problemen geweest bij de toekenning van de postnummers en de verdeling van de brievenbuscapaciteit. De tarieven voor een standaardtarief mogen geen regionale afwijkingen vertonen.
Tot de universele diensten behoren ook de basisdiensten voor financiële transacties (Svensk Kassaservice), waarvoor Posten AB een jaarlijkse staatstoelage van 44 miljoen euro krijgt (met de zegen van de Europese Commissie, die net als bij Poste Italiane streng toeziet op de dotaties). Die dienst wordt door Posten AB als een zware last ervaren.
De universele dienst wordt er gegarandeerd door onder meer het inzetten van mobiele postkantoren, dat is een dienst waarbij op gezette tijden een postbode met zijn wagen naar een dorp of stad gaat om daar basispostdiensten aan te bieden. Er wordt veel gewerkt met centrale punten waar burgers hun post kunnen versturen en gaan ophalen (bvb. centrale postbussen in grote appartementsblokken), en er zijn in totaal ongeveer 3.000 verkooppunten van postproducten in Zweden. Echte postkantoren zijn er niet meer zo veel, de meeste verkoop gebeurt via postpunten in winkels etc. De postkantoren liggen meestal in stedelijke centra en zijn knooppunten waar de volledige dienstverlening geboden wordt. Op dit moment is er geen nood aan externe financiering van de universele diensten, maar het is duidelijk dat het voor Posten niet steeds een erg winstgevende activiteit is.
In Zweden werd een tijdlang nagedacht over een compensatiefonds om de universele diensten te financieren, maar dat is uiteindelijk nooit opgericht omdat de USO voor Posten AB niet verlieslatend is.
Posten AB heeft bij het Zweedse publiek een slecht imago, hoewel het bedrijf hoge kwaliteitscijfers haalt (meer dan 95 procent D+1). Door de eigenaardige organisatie van de universele dienstverlening (bijna geen postkantoren meer en zeer veel centrale verdeelpunten in wijken, straten etc.) klagen sommigen er over dat de postdiensten niet bereikbaar genoeg zijn. De Zweedse boerenbond bijvoorbeeld pleit voor een betere definitie van "bestelling aan huis". In sommige schaars bevolkte gebieden betekent "aan huis" bijvoorbeeld dat je je post een paar kilometer verder op een landgoed moet gaan halen. De Zweedse boeren vinden dan ook dat er een betere definitie moet komen van "aan huis", die meer garanties geeft op een goede bereikbaarheid van postdiensten (bvb. door postpunten te verplichten binnen een straal van vijfhonderd meter).

19:38 Gepost door Pol de postman in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: pol, post, postman, postbode, facteur, liberalisering |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.